Izložba „Radnički: nekad i sad“ (10 – 20. septembar 2026) spada u domen kulture sećanja. Posvećena je novosadskom Radničkom univerzitetu i njegovoj trinaestospratnici izgrađenoj 1966. godine. Kustos je Vojislav Martinov iz Muzeja Vojvodine, a ostvarena je uz saradnju sa vlasnicima obnovljenje zgrade (2023), odnosno kompanijom Vega IT. Foto koncept: Kaća Lazukić Ljubinković
Vojislav Martinov
Jedan od novosadskih toponima bila je plava trinaestospratnica u centru grada u koju se uselio Radnički univerzitet „Radivoj Ćirpanov“ 1966. godine, kao delo arhitekata Vojislava Midića i Milana Đokića. Kasnije je preimenovan u Novosadski otvoreni univerzitet. Ali, istorija ove ustanove počinje 1952. godine.
Sve je temeljno istražio kustos-istoričar Vojislav Martinov iz Muzeja Vojvodine – Smatrao sam da Radnički, kako ga svi zovemo i kada više ne postoji kao institucija, zaslužuje dublju analizu zbog širokog polja delovanja koje je i šire nego što sam očekivao kada sam počeo da pripremam izložbu. Na kraju se pokazalo da izložba nije dovoljna, ona je tek malo platno na kome sam prikazao bogatstvo delatnosti iz različitih oblasti koje su se programski nudile građanima svih uzrasta.
Na izložbi Radnički: nekad i sad predstavljeni su artefakti – fotografije, plakati, originalni predmeti, video materjal… Postavka obuhvata različite periode i delatnosti Radničkog univerziteta, odnosno Novosadskog otvorenog univeziteta, na polju obrazovanja i kulture, do tragičnog požara 2000. godine, potom obnove višespratnice koja je danas čuvar toponima kao Vega IT Radnički, prema idejnom rešenju Lazara Kuzmanova (Biro Kuzmanov i Partners), i glavnog i odgovornog projektanta rekonstrukcije Aleksandra Kovjanića (Biro Tim Inženjering).
Godina 1952. u Jugoslaviji jeste početak širenja obrazovanja pre svega za agrarno stanovništvo koje je bilo većinsko u predratnoj državi kraljevini, a sve ih je više dolazilo u grad. Formirala se radnička klasa kojoj je bilo potrebo opismenjavanje, dodatne kvalifikacije što su nudili popularni kursevi, za devojke to je bila daktilografija, pa za krojačice… i večernje škole. Radnički je postao centar za sticanje novih znanja, da bi potom svoju ciljnu grupu proširio i na omladinu. Počela je da radi škola stranih jezika kao svojevrsni društveni fenomen u Novom Sadu. Vojislav Martinov navodi „da je Centar za učenje stranih jezika imao laboratiju koju je Radnički otkupio od beogradskog Instituta za učenje stranih jezika još pre otvaranja zgrade. To je početak stvaranja modernih kabineta za učenje stranih jezika posredstvom magnetofonskih traka”.
Najviše materijala za izložbu Radnički: nekad i sad dobio je iz Istorijskog arhiva Grada Novog Sada koji ima, posle požara, sačuvane i video trake iz nekadašnje velike filmoteke koja je postojala na Radničkom, zatim su tu kolege iz RTV-a, lista Dnevnik, kao i Aleksandra Milić iz Vege IT sa kojom je uspešno sarađivao. „Veliki doprinos bila su svedočenja ljudi koji su dolazili na Radnički, zatim čitanje novina iz tog perioda, pedagoški i andragoški časopisi Najveći deo materijale je uništen u požaru i tokom gašenja požara”, napominje Vojislav Martinov.
Skulptura, rad Slobodana Bodulića, 1974.
U svojim kustoskim istraživanjima došao je do skulpture, kompozicije radnika od kojih neki u rukama drže knjige, otelotvoruje ideju obrazovanja radnika i ruralnog stanovništva. To je rad vajara Slobodana Bodulića koju je izradio kada je 1974. godine Pokrajinski sindikat dodelio nagradu Radničkom univerzitetu.
Tokom trajanja izložbe, u kustoskim vođenjima, Vojislav Martinov dolazio je do novih, dragocenih kontakata i podataka. “Tek sam zagrebao površinu. Izložba je mali prostor za dubinska istraživanja. Ima još mnogo toga, možda za knjigu, neko štampano izdanje, kako bismo se na pravi način odužili i ovom delu naše važne prošlosti”.