Povodom obeležavanja dva veka Matice srpske, u Galeriji Matice srpske održava se jedinstvena izložba „Umetnost u službi vere: sjaj i slava Karlovačke mitropolije“. Neka od izloženih dela prvi put su u javnosti. Autori su prof. dr Vladimir Simić i istoričarka umetnosti dr Aleksandra Čelovski, kustoskinja. Foto: korzoportal
Na jedinstvenoj izložbi Umetnost u službi vere: sjaj i slava Karlovačke mitropolije u Galeriji Matice srpske, koja je otvorena 5. juna (2026), pred publikom je osamdeset pet eksponata likovne umetnosti, grafika i bogoslužbenih predmeta odabranih u kontekstu trajanja Karlovačke mitropolije u kojoj je i osnovana Matica srpska.
Upravnica Galerije Matice srpske Tijana Palkovljević Bugarski o komplesnoj izložbe –Izložba je nastala kao deo programskih aktivnosti vezanih za obeležavanje dva veka Matice srpske i naš pokušaj da veliku temu multidisciplinarnog istraživanja koje će biti publikovano u knjizi „Istorija Karlovačke mitropolije” prenesemo u vizuelni jezik. Izložba je kompleksna i po vrsti izložbenog materijala, i po širini prostora sa koga su predmeti i umetnička dela. Ideja je bila da se prikažu ličnosti koje su kreirale ovu svojevrsnu versko političku organizaciju i koje su ostvarile njene najznačajnije domete, ali i da se kroz umetnost prikaže razvoj likovnosti.
Pavle Paja Jovanović, Velika seoba Srba, 19. vek
Vladimir Simić pojašnjava koncept izložbe u kontekstu istorijskih činjenica – Postavka počinje slikom “Velika seoba Srba” Paje Jovanovića. Prelaskom iz Osmanskog carstva u Habsburšku monarhiju, u seobi 1690. dešava se ne samo migracija srpskog naroda, već prelazak iz jednog kulturnog modela u drugi. Tada počinje i nova etapa u razvoju srpskog naroda i srpske kulture. U takvim okvirima naredna dva veka formiraju se sve naše kulturne institucije koje postaju vodilje u daljem razvitku srpskog naroda, sem toga, one su postale osnova na kojima smo izgradili modernu državu.
Hristofor Žefarović, Zvezdana plaštanica, 18. vek
Postoji nekoliko važnih činjenica o položaju srpskog naroda u Habsburškoj monarhiji, ističe Vladimir Simić uz paradoks – Od četiri do pet odsto pravoslavaca na toj teritoriji, dve trećine su činili pravoslavni Rumuni, a samo jednu trećinu Srbi. Taj mali procenat Srba uspeo je da izdejstvuje za sebe ono što nije uspela ni jedna zajednici, a to je kulturni okvir. Privilegije koje su dobili od bečkog dvora poslužile su im za regionalnu kulturnu i svaku drugu vrstu autonomije. Od kraja 17. do početka 20. veka srpski narod u Habsburškoj monarhiji bori se za održanje te kulturne autonomije koja stvara pretpostavke za razvitak i na drugim poljima. Izložba pokazuje segment istorije Karlovačke mitropolije i to kako je umetnost funkcionisala u kontekstu srpske kulture, duhovnosti, religioznosti 18. veka pokazujući da nije bila samo pridatak, već da je bila konstuitutivni element. Otuda smo dali naslov “Sjaj i slava Karlovačke mitropolije”. Sjaj nije samo pozlata na ramovima religioznih slika i ikona iz 18, 19. veka, to je sjaj institucije koja dvestotine godina u nepovoljnim okolnostima uspeva da se izbori da proizvede najbolje. S druge strane, slava je istorijski trag koji je ostavila. Imajte u vidu da posle 1766. Pećka patrijaršija ne postoji, ne postoji pećki patrijarh već karlovački.
Aleksandra Čalovski, vođenje kroz izložbu
Na izložbi su najreprezentativnija dela iz dvovekovnog trajanja Karlovačke mitropolije, kaže Aleksandra Čelovski – Pozajmili smo ih iz muzejskih ustanova, crkvenih riznica, privatnih kolekcija. Prvi put izlažemo “Zvezdanu plaštanicu” iz 18. veka koja se čuva u crkvi Sv. Georgija u Budimpešti, Srpski crkveni muzej u Sentandreji. Ona je delo Hristofora Žefarovića. Da bismo približili vreme Karlovačke mitropolije savremenom posmatraču, podsetili smo na čuvene kožne tapete iz Patrijaršijskog dvora u Sremskim Karlovcima, recept za bermet, vinogradarsku tradiciju ovog kraja i, naravno na Karlovačku gimnaziju.
Multimedijalna izložba Umetnost u službi vere: sjaj i slava Karlovačke mitropolije sa bogatim pratećim programima petkom i vikendom, otvorena je do 27. septembra 2026. godine.