Naučni časopis Građa za proučavanje spomenika kulture Vojvodine, broj 38, u novom izdanju, kao u prethodnim, prati sadržaje koji se nalaze u nazivu časopisa (Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture Vojvodine, 2025), u sedam poglavlja koja se odnose na baštinu, osmo je IN MEMORIAM. Izdvajamo delove teksta Vesne Majstorović “Crkveno graditeljstvo na teritoriji opštine Nova Crnja (drugi deo)”. Foto: PZZSK
Naučni časopis Građa za proučavanje spomenika kulture Vojvodine u novom broju donosi tekstove u kome autori/autorke osvetljavaju vojvođansku baštinu na nekoliko polja, kako je časopis tematski i strukturisan – Arheologija, Arhitektura, Istorija, Etnologija, Multidisciplinarni pristup u zaštiti kulturnih dobara, Konzervacija i restauracija dela likovne i primenjene umetnosti, Prikazi i Sećanja (IN MEMORIAM).
Slede delovi teksta Vesne Majstorivić iz Zavoda za zaštitu spomenika kulture Zrenjanin koja se bavi analizom sakralnih građevina na teritoriji Srednjobanatske opštine Nova Crnja, u kojoj ima osam zaštićenih pravoslavnih i rimokatoličkih hramova, od kojih su dva proglašena za spomenike kulture. Ono što je je zajedničko ovom delu Vojvodine jeste da je Banat posle Velikog rata bio naseljavan porodicama srpskih dobrovoljaca iz Like, Bosne, Crne Gore. Doseljenici su bili svojevrsni čuvari “vatre”, graditelji, jer su dobrovoljnim prilozima želeli da sagrade svoje, pravoslavne hramove. Zajednički imenitelj za hramove u Aleksandrovu i Vojvodi Stepi je arhitekta Đorđe Tabaković.
Enterijer rimokatoličke crkve u Tobi
Vesna Majstović: … Za razliku od vremena kada su se na prostoru Vojvodine, do početka Prvog svetskog rata, gradile uglavnom rimokatoličke crkve u neogotičkom stilu, kao u slučaju crkve u Tobi, u međuratnom periodu zabeležena je u većem broju izgradnja pravoslavnih hramova, kako u starim, tako i u novoformiranim naseljima Banata, kao što su Aleksandrovo i Vojvoda Stepa. U oba ova mesta (Aleksandrovo, 1930-1937; Vojvoda Stepa, 1937-1939), crkve je projektovao Đorđe Tabaković, jedan od najpoznatijih arhitekata modernog pravca u Srbiji, a pored njega, projektovanjem istih bavili su se još i Momir Korunović (crkva Sv. Ilije, Miletićevo, 1934; Uspenska crkva, Klenak, 1936), Dragiša Brašovan (crkva u Orlovatu, 1924), Daka Popović (crkva u Adi, 1925), kao i mnogi drugi. (Mitrović 2005: 133; Kadijević 1996; Kadijević 2007: 295-313)
Srpska pravoslavna crkva Sv. Georgija, Aleksandrovo
… Početak religioznog i crkvenog života u Aleksandrovu može se pratiti od osnivačke skupštine Srpske pravoslavne crkvene opštine, koja je održana 1926. godine. Na samom početku, 1927. meštani su za novu bogomolju poručili crkveno zvono, da bi već sledeće godine, u centru sela, na mestu potonje crkve bio podignut prvi zvonik od drveta sa dva zvona (veliko i malo). Aleksandrovčani su ciglu kupili od nekadašnjeg posednika njihovog atara, grofa Čekonjića. (Cvetić 1998: 43-45) Gradnja parohijske seoske crkve Sv. Georgija započeta je 1930. godine, prema projektu arhitekte Đorđa Tabakovića iz Novog Sada, dok je izvođač radova bio građevinski preduzimač Franja Vajda iz Novog Bečeja. Do 1936. bio je izgrađen deo hrama sa oltarskim prostorom, a ubrzo zatim, po Tabakovićevom projektu dograđen je zvonik sa pripratom. Jednostavno rezani ikonostas, kao i sedišta u crkvi, izveo je stolar iz Aleksandrova, Milivoj Frenc Mile. Zidne slike u oltaru i ikone na ikonostasu, delo su slikara Vladimira Zelinskog, koji je živeo u Ruskom Selu, gde je i sahranjen. Osvećenje crkve izvršeno je 1937. godine, a tokom 1939. obavljeni su završni radovi na crkvi, kada je postavljena i metalna ograda. (Cvetić 1998: 45-46; Mitrović 2005: 137-138; Vorgić 2022: 9-26)…
Crkva Sv. Vasilija Ostroškog, Vojvoda Stepa
… Na dan Sv. Vasilija Ostroškog, 12. maja 1937. godine, svečanim osvećenjem kamena temeljca započeta je izgradnja hrama posvećena ovom svetitelju, kada je u njega uzidana i pergamentna povelja. Crkva je građena dobrovoljnim prilozima samih meštana i uz pomoć crkvenih i upravnih vlasti, a prema projektu već poznatog novosadskog arhitekte Đorđa Tabakovića. Tokom 1937. radove je izvodio građevinski preduzimač iz Jaše Tomića, Nemac Johan Šmit. Pripremne radnje u vezi sa izgradnjom započete su još 1935. godine, kada je u koloniju stigao prvi sveštenik, koji je nabavio crkvene utvari za buduću crkvu, a među njima i ikonu sveca zaštitnika sela, kome je crkva i posvećena. Nakon toga kolonisti su godinu dana kasnije kupili 250 000 komada cigle za zidanje hrama, a iste godine, 1936. meštani sela su se po prvi put na dan Sv. Vasilija okupili oko drvene zvonare da bi proslavili slavu. Godine 1939. crkva je svečano osvećena uz prigodnu svečanost i slavlje sela na dan Sv. Vasilija, tačno dve godine nakon započetih radova. Iste godine je završena i izgradnja parohijskog doma, a drvena stara zvonara je srušena. (Micić 1997: 47-48, 50)
Svi tekstovi u časopisu Građa za proučavanje spomenuka kulture Vojvodine prevedeni su na engleski jezik.